Meerwaardebelasting op verzekeringen: Tak 21, Tak 23 en de premietaks
Hoe wordt de meerwaardebelasting toegepast op levensverzekeringen? Ontdek de regels voor Tak 21, Tak 23, de verlaagde premietaks en de planning via overlijdensdekking.
Door Auryth Team
Levensverzekeringen — Tak 21, Tak 23 en Tak 26 — zijn al decennia populaire beleggingsvehikels in België, mede dankzij hun fiscale behandeling. De invoering van de meerwaardebelasting in 2026 wijzigt de spelregels aanzienlijk. Tegelijkertijd biedt de hervorming een compensatie: de premietaks daalt van 2% naar 0,7%. Dit artikel ontleedt per verzekeringstype hoe de nieuwe belasting werkt, waar de valkuilen liggen en welke planningskansen ontstaan.
Tak 21: spaarverzekering met gegarandeerd rendement
Tak 21-producten bieden een gewaarborgd rendement (eventueel aangevuld met winstdeelname) en zijn vergelijkbaar met een spaarrekening in een verzekeringsjas. De fiscale behandeling hangt af van de looptijd van het contract.
Afkoop vóór 8 jaar
Bij vervroegde afkoop (binnen 8 jaar na afsluiting) geldt de bestaande regel: 30% roerende voorheffing op de interestcomponent. De meerwaardebelasting is in dit geval niet van toepassing — de roerende voorheffing is bevrijdend.
Dit is dezelfde Reynderstaks-logica die geldt voor obligatiefondsen: Tak 21 belegt immers hoofdzakelijk in schuldinstrumenten en valt boven de 10%-drempel.
Afkoop na 8 jaar
Na 8 jaar vervalt de Reynderstaks-heffing. Maar vanaf 2026 komt de meerwaardebelasting van 10% in de plaats. De meerwaarde wordt berekend als:
Uitkering − totaal betaalde premies = belastbare meerwaarde
Voor contracten die vóór 2026 werden afgesloten geldt het fotomoment: de kostprijsbasis is de hoogste van:
- De inventariswaarde (afkoopwaarde) op 31 december 2025
- De som van alle betaalde premies op 31 december 2025
Dit fotomoment beschermt de opgebouwde meerwaarde tot eind 2025 tegen de nieuwe belasting. Enkel de waardestijging ná het fotomoment wordt belast.
Praktijkvoorbeeld Tak 21
Situatie: u sloot in 2018 een Tak 21-contract af met €100.000 premie. Op 31 december 2025 bedraagt de afkoopwaarde €118.000. U koopt af in 2028 wanneer de waarde €130.000 bedraagt.
- Fotomomentwaarde: €118.000 (hoger dan de som van premies €100.000)
- Meerwaarde: €130.000 − €118.000 = €12.000
- Na vrijstelling (€10.000): €2.000
- Meerwaardebelasting: €200
Zonder fotomoment zou de belasting €3.000 bedragen (€130.000 − €100.000 = €30.000, na vrijstelling €20.000 × 10%). Het fotomoment bespaart hier €2.800.
Tak 23: unit-linked levensverzekering
Tak 23-producten zijn gekoppeld aan beleggingsfondsen (aandelen, obligaties, gemengd). Het rendement is niet gegarandeerd en hangt af van de onderliggende fondsen. De fiscale behandeling onder de meerwaardebelasting is:
- 10% meerwaardebelasting op de meerwaarde bij afkoop
- Reynderstaks is in principe niet van toepassing, tenzij de onderliggende fondsen ≥10% in schuldinstrumenten beleggen (wat bij aandelengelinkte Tak 23-producten doorgaans niet het geval is)
Berekening van de meerwaarde
De meerwaarde bij Tak 23 wordt berekend als:
Uitkering − totaal betaalde premies = belastbare meerwaarde
Voor pre-2026 contracten geldt opnieuw het fotomoment. De kostprijsbasis is de hoogste van de inventariswaarde op 31 december 2025 of de som van betaalde premies.
Tak 23 met obligatiecomponent
Bevat het onderliggende fonds van uw Tak 23-product ≥10% schuldinstrumenten? Dan is de Reynderstaks (30% op de interestcomponent) wél van toepassing — net zoals bij een gewoon obligatie- of gemengd fonds. Het residuele deel wordt vervolgens belast aan 10% meerwaardebelasting.
Dit maakt het cruciaal om de samenstelling van uw Tak 23-product te kennen. Een “balanced” of “defensive” Tak 23 met een significante obligatiecomponent kan onder het dubbele regime vallen.
Tak 26: uitgesloten
Tak 26-producten (kapitalisatiecontracten, vaak gebruikt door vennootschappen) vallen buiten het toepassingsgebied van de meerwaardebelasting voor natuurlijke personen. Ze blijven onderworpen aan hun bestaande fiscale regime.
Overlijdensuitkeringen: geen meerwaardebelasting én geen Reynderstaks
Een van de belangrijkste uitzonderingen: uitkeringen uit levensverzekeringen ten gevolge van overlijden van de verzekerde zijn niet onderworpen aan de meerwaardebelasting. Dit geldt voor zowel Tak 21 als Tak 23.
Minstens even belangrijk: overlijdensuitkeringen ontsnappen ook aan de Reynderstaks. Zelfs voor obligatiezware verzekeringsproducten waar de Reynderstaks normaliter 30% op de interestcomponent zou bedragen, is bij overlijden geen roerende voorheffing verschuldigd op de TIS-component.
De overlijdensuitkering kan wel onderworpen zijn aan erfbelasting, afhankelijk van de structuur van het contract (verzekeringsnemer, verzekerde, begunstigde). Maar noch de meerwaardebelasting van 10% noch de Reynderstaks van 30% is verschuldigd.
Dit creëert een bijzonder krachtige planningsopportuniteit: een Tak 21- of Tak 23-contract met een significante overlijdensdekking kan fungeren als een instrument om vermogen over te dragen zonder meerwaardebelasting én zonder Reynderstaks — een dubbele vrijstelling die geen enkel ander instrument biedt.
Tweede en derde pijler: volledig uitgesloten
Pensioenproducten uit de tweede pijler (groepsverzekering, IPT, VAPZ) en derde pijler (pensioensparen, langetermijnsparen) vallen volledig buiten het toepassingsgebied van de meerwaardebelasting. Ze behouden hun bestaande fiscale regime met eindbelasting.
De premietaks: van 2% naar 0,7%
Als compensatie voor de invoering van de meerwaardebelasting heeft de wetgever de premietaks op levensverzekeringen verlaagd van 2% naar 0,7%. De premietaks wordt geheven op elke premie die u betaalt in een Tak 21- of Tak 23-product.
Impact op lange termijn
Bij een jaarlijkse premie van €10.000 over 20 jaar:
| Oude premietaks (2%) | Nieuwe premietaks (0,7%) | |
|---|---|---|
| Totale premietaks | €4.000 | €1.400 |
| Verschil | €2.600 besparing |
Die besparing van €2.600 moet worden afgewogen tegen de meerwaardebelasting die nu verschuldigd is bij afkoop. Voor contracten met een bescheiden rendement kan de lagere premietaks de meerwaardebelasting grotendeels compenseren. Voor contracten met hoge rendementen zal de meerwaardebelasting de premietaksbesparing overtreffen.
Strategische overwegingen
Tak 21 als estate planning instrument
De combinatie van vier kenmerken maakt Tak 21 potentieel interessant voor estate planning:
- Overlijdensuitkering ontsnapt aan meerwaardebelasting (10%)
- Overlijdensuitkering ontsnapt aan Reynderstaks (30%)
- Verlaagde premietaks (0,7% in plaats van 2%)
- Begunstigingsclausule kan erfbelasting optimaliseren
Een ouder die vermogen wil overdragen aan kinderen kan via een Tak 21 met overlijdensdekking de meerwaardebelasting volledig vermijden. De erfbelasting op de uitkering is afhankelijk van de contractstructuur, maar kan via een juiste begunstigingsclausule worden beperkt.
Tak 23 versus rechtstreeks beleggen
De vraag of Tak 23 nog voordelig is ten opzichte van rechtstreeks beleggen in fondsen of ETF’s, hangt af van meerdere factoren:
- Kosten: Tak 23 draagt typisch hogere beheerskosten dan een ETF
- Premietaks: 0,7% op elke storting (bij ETF’s betaalt u beurstaks van 0,12% tot 1,32%)
- Meerwaardebelasting: identiek (10% in beide gevallen)
- Overlijdensvoordeel: enkel via Tak 23 (niet bij rechtstreekse belegging)
- Reynderstaks: kan bij beide van toepassing zijn als de obligatiecomponent ≥10% bedraagt
Voor beleggers zonder estate planning motieven is rechtstreeks beleggen via een ETF doorgaans goedkoper. Voor beleggers die de overlijdensvrijstelling willen benutten, kan Tak 23 een meerwaarde bieden ondanks de hogere kosten.
Samenvatting per producttype
| Product | Reynderstaks | Meerwaardebelasting | Overlijdensvrijstelling |
|---|---|---|---|
| Tak 21 (vóór 8 jaar) | 30% RV | Nee | Ja |
| Tak 21 (na 8 jaar) | Nee | 10% CGT | Ja |
| Tak 23 (aandelen) | Nee | 10% CGT | Ja |
| Tak 23 (≥10% schuld) | 30% op TIS | 10% op residueel | Ja |
| Tak 26 | Bestaand regime | Uitgesloten | N.v.t. |
| 2e/3e pijler | Bestaand regime | Uitgesloten | N.v.t. |
Volgende stappen
De wisselwerking tussen verzekeringsproducten, Reynderstaks en meerwaardebelasting is complex. Gebruik de meerwaardebelasting-calculator om de impact voor uw specifieke producten te berekenen.
Lees ook ons artikel over de Reynderstaks en meerwaardebelasting voor een diepere analyse van hoe beide belastingen op elkaar inwerken, en raadpleeg de complete gids meerwaardebelasting 2026 voor het volledige overzicht van het nieuwe regime.